DIFFERENSIAL PSIXOLOGIYA

Tavsif

Differentsial psixologiya doimiy ravishda takomillashib boyib borayotgan ilmiy, rivojlanayotgan bilim sohasidir, shuning uchun bu fan zamonaviy kelajak psixologiyasining eng istiqbolli qismi ekanligiga hech shubxa yo’q. Differentsial psixologiya fanini kengaytirish manbalari qanday? Keling, fanimizning paydo bo'lish bosqichidagi holatiga murojaat qilaylik. Psixologiya tan olingan, to'laqonli shaxsni o’rganish soxasiga aylanishi mumkin, faqat insonning psixologik qonuniyatlari (psixik jarayon va individual xususiyatlar)ni o’rganish, tadqiq etishga daxldor. Asta-sekin, rivojlanayotgan hamma narsaga taalluqli farqlash qonuniga rioya qilgan holda, umumiy psixologiya tarkibida alohida yo'nalishlar paydo bo'la boshladi. Bunday y’onalishlarga pedagogik psixologiya, rivojlanish psixologiyasi, maxsus psixologiya, defektologiya soxalari paydo bo'ldi. Masalan, pedagogik psixologiya shaxsning rivojlanishida ta’lim faoliyatining muhim qonuniyatlariniu tadqiq etsa, rivojlanish psixologiyasi kishining ontogenez bosqichida xar bir yosh davrining psixologik xususiyatlarini o’rganadi, shuningdek defektologiya soxasi insonning psixik rivojlanishida turli xil nuqsonlarni, psixik taraqqiyotdan ortda qolishning psixologik mexanizmlarini o’rganadi. Differensial psixologiya psixologiya fanining muxim tarkibiy qismi  sifatida faqat kishilar ortasidagi  farqlarnigina emas, balki guruxlar, jamoalar  ortasidagi individual  farqlarni xam o’rganadi. Psixik xodisalarning individual xususiyatlari va yosh o’zgarishlari differensial psixologiyaning o’rganish obhekti xisoblanadi. Ya'ni, differentsial psixologiya asta-sekin umumiy psixologiyani bosqichma-bosqich tark etadigan barcha narsalarni o'z ichiga oladi. Biz psixologik tadqiqotning har qanday mavzusi individual o'zgaruvchanlikka ega ekanligiga ishonch hosil qildik, ammo kognitiv va hissiy jarayonlarning o'zgaruvchanligi kabi hodisalarga deyarli ta'sir qilmadik, o'z-o'zini anglash (sub'ektiv yosh va hayot yo'lining tasviri), sotsializatsiya (aloqa, ta'limot, kasbiy faoliyatning uslub xususiyatlari), oilaviy munosabatlarning ahamiyatini etarlicha ochib bermadik. Shaxsning patologik rivojlanish yo'nalishlari ham bizning e'tiborimizdan chetda qoldi. Biroq, ulkan narsalarni qamrab olishning iloji yo'q: ushbu monografiyada ko'rsatilgan muammolarni psixologiya bo'yicha zamonaviy davriy nashrlarga, shuningdek, eng nufuzli darsliklarga murojaat qilish orqali aniqlashtirish mumkin. Xulosa qilib shuni ta'kidlashni istardikki, inson individualligida   ma’lum insonning, uning noyobligi, betakrorligi nuqtai nazaridan o‘ziga xos bo‘lgan ruhiy, fiziologik va ijtimoiy xususiyatlar yig‘indisi yotadi.  Individuallik   – bu ko‘rib chiqilgan tushunchalar ichida mazmuniga ko‘ra eng tor tushuncha hisoblanadi. U o‘zida insonning boshqa odamlardan farq qiluvchi  o‘ziga xos va shaxsiy xossalarini jamlaydi.   Individuallik  turli xildagi tajriba,  bilimlar, fikrlardagi  tafovutlar, xarakter va temperamentlardagi  farqlar, o‘zimiz  isbotlaydigan, tasdiqlaydigan o‘ziga xos xususiyatlarimizda namoyon  bo‘ladi.  Motivlar, temperament, xarakter,  layoqatlar – individuallikning asosiy ko‘rsatkichlari hisoblanadi. «Individuallik» tushunchasi individning faqat o‘ziga xos ruhiy xususiyatlarini emas, balki  morfofiziologik (bo‘y o‘lchami, tana tuzilishi, yuz tuzilishi va h.k.) xususiyatlarini ham aks ettiradi. Individuallik faqat boshqalar bir odamning boshqasidan farqini, ya’ni, uning individualligini aytib berishi mumkin.  Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, differentsial psixologiya umumiydan xususiygacha, tushuntirishdan tushunishgacha, inson modelidan insonning o'ziga qadar bo'lgan yo'lda faqat oraliq to'xtash nuqtasidir.

Hujjat haqida

Kategoriya

Diplom ishlari | Psixologiya

Format

DOCX

Hajmi

192 bet

Fayl hajmi

541.49 KB

Muallif

Nasrullo Esonboyev

Qo'shilgan

02.04.2025